Κουρδιστήρι Οργάνων

Κατανόηση του μουσικού κουρδίσματος

Το μουσικό κούρδισμα είναι η διαδικασία ρύθμισης του τονικού ύψους ενός οργάνου, ώστε οι νότες του να ταιριάζουν με ένα καθορισμένο πρότυπο. Η περισσότερη δυτική μουσική σήμερα χρησιμοποιεί το ισοσυγκερασμένο σύστημα 12 ημιτονίων (12-TET), που χωρίζει την οκτάβα σε 12 ίσα ημιτόνια με απόσταση ακριβώς 100 cents, ώστε ο λόγος των συχνοτήτων δύο γειτονικών νοτών να είναι πάντα ο ίδιος. Οι ακριβείς τιμές του υπολογίστηκαν για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1580, και επικράτησε εν μέρει επειδή επιτρέπει την ελεύθερη μετάβαση ανάμεσα σε τονικότητες, με τίμημα μια μέτρια απόκλιση κάθε διαστήματος από το καθαρό. Το διεθνές πρότυπο κουρδίσματος, A4 = 440 Hz, το συνέστησε διεθνής διάσκεψη στο Λονδίνο το 1939 και το υιοθέτησε ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης το 1955, ο οποίος το επιβεβαίωσε το 1975 ως ISO 16. Πριν από αυτή την τυποποίηση, το τονικό ύψος διέφερε πολύ ανάλογα με την περιοχή και την εποχή. Τα σύνολα που ειδικεύονται στη μουσική μπαρόκ κουρδίζουν συχνά σε A4 = 415 Hz (περίπου ένα ημιτόνιο χαμηλότερα από το σύγχρονο τονικό ύψος), ενώ οι ορχήστρες της Γερμανίας και της Αυστρίας κουρδίζουν συνήθως σε A4 = 443 Hz και της Ελβετίας και της Ιταλίας σε 442 Hz. Στην ηπειρωτική Ευρώπη και στην Ιαπωνία, και τα πιάνα στις αίθουσες συναυλιών κουρδίζονται συχνά στα 442 Hz. Το cent, λογαριθμική μονάδα που εισήγαγε το 1885 ο Άγγλος μαθηματικός και μουσικολόγος Alexander John Ellis, προσφέρει έναν ακριβή τρόπο μέτρησης μικρών διαφορών τονικού ύψους. Επειδή η ανθρώπινη αντίληψη του τονικού ύψους είναι περίπου λογαριθμική —ίσους λόγους συχνοτήτων τους ακούμε ως ίσα διαστήματα—, η κλίμακα των cents αντιστοιχεί φυσικά στον τρόπο που ακούμε τη μουσική. Ένα ημιτόνιο είναι 100 cents και μια οκτάβα 1200 cents, ανεξάρτητα από την απόλυτη συχνότητα. Για ειδικούς σκοπούς υπάρχουν εναλλακτικά κουρδίσματα. Το Drop D (DADGBE) κατεβάζει την έκτη χορδή κατά έναν τόνο για πιο βαρύ ήχο κιθάρας. Το Open G (DGDGBD) επιτρέπει στους κιθαρίστες να παίξουν μια συγχορδία σολ μείζονα με όλες τις χορδές ανοιχτές· είναι δημοφιλές στα μπλουζ και στην κιθάρα slide. Το DADGAD σχηματίζει μια συγχορδία στην οποία η τετάρτη παίρνει τη θέση της τρίτης, οπότε δεν είναι ούτε μείζων ούτε ελάσσων, και χρησιμοποιείται πολύ στην κέλτικη μουσική και στη φολκ.

Μεθοδολογία

Το κουρδιστήρι λαμβάνει το σήμα του μικροφώνου και ανιχνεύει το τονικό ύψος σε πραγματικό χρόνο με αλγόριθμο αυτοσυσχέτισης. Η αυτοσυσχέτιση συγκρίνει το ηχητικό σήμα με καθυστερημένα αντίγραφα του εαυτού του, για να βρει το επαναλαμβανόμενο μοτίβο που ορίζει τη θεμελιώδη συχνότητα. Η αυτοσυσχέτιση μπορεί επίσης να αποκαλύψει ένα περιοδικό σήμα κρυμμένο στον θόρυβο και να προσδιορίσει μια θεμελιώδη συχνότητα που λείπει από το σήμα, αλλά συνάγεται από τις αρμονικές του. Η μέθοδος αυτή δίνει ακριβή αποτελέσματα σε έντονα περιοδικά σήματα. Μόλις ανιχνευθεί η θεμελιώδης συχνότητα, ο αλγόριθμος την αντιστοιχίζει στην πλησιέστερη νότα του ισοσυγκερασμένου συστήματος 12 ημιτονίων (12-TET), ως προς την επιλεγμένη συχνότητα αναφοράς. Η απόκλιση σε cents υπολογίζεται με τον τύπο: cents = 1200 × log₂(ανιχνευμένη_συχν / συχν_στόχος). Ένα cent ισούται με το 1/100 του ημιτονίου, μονάδα που εισήγαγε ο Alexander John Ellis το 1885 και σήμερα είναι η τυπική μέθοδος για την αναπαράσταση και τη σύγκριση τονικών υψών και μουσικών διαστημάτων. Η προεπιλεγμένη αναφορά είναι A4 = 440 Hz: τη συνέστησε διεθνής διάσκεψη στο Λονδίνο το 1939, και ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης την υιοθέτησε το 1955 και την επιβεβαίωσε το 1975 ως ISO 16. Η συχνότητα αναφοράς μπορεί επίσης να ρυθμιστεί σε A4 = 432 Hz (που προτιμούν ορισμένοι μουσικοί), 442 Hz (συνήθης στις ορχήστρες της Ελβετίας και της Ιταλίας και συχνή για τα πιάνα των αιθουσών συναυλιών στην ηπειρωτική Ευρώπη και στην Ιαπωνία) ή 444 Hz. Η ένδειξη ενημερώνεται σε κάθε ανανέωση της οθόνης, συνήθως 60 φορές το δευτερόλεπτο, και το ρυθμιστικό ευαισθησίας ρυθμίζει το κατώφλι θορύβου, ώστε να φιλτράρεται ο θόρυβος υποβάθρου.

Κατανόηση των Αποτελεσμάτων σας

Ο μετρητής δείχνει αμέσως την απόκλιση σε cents από το επιθυμητό τονικό ύψος. Το κείμενο κάτω από αυτόν γίνεται πράσινο όταν η νότα βρίσκεται εντός ±5 cents από τον στόχο (κουρδισμένη) και κόκκινο πέρα από αυτό το όριο· τότε δείχνει αν η νότα είναι χαμηλά ή ψηλά και κατά πόσα cents. Ένα cent ισούται με το 1/100 του ημιτονίου, και μια οκτάβα περιλαμβάνει 1200 cents. Ένα μόνο cent είναι πολύ μικρό για να ακουστεί ανάμεσα σε διαδοχικές νότες, και η μικρότερη ακουστή διαφορά διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο: ένας ακροατής με μουσική εκπαίδευση συνήθως ξεχωρίζει δύο τονικά ύψη που διαφέρουν περίπου 5–10 cents, ανάλογα με την περιοχή συχνοτήτων. Όταν δύο νότες ηχούν ταυτόχρονα, γίνονται ακουστές και μικρότερες διαφορές. Το τυπικό κούρδισμα της κιθάρας, από τη χαμηλότερη προς την ψηλότερη χορδή, είναι: E2 (82,41 Hz), A2 (110 Hz), D3 (146,83 Hz), G3 (196 Hz), B3 (246,94 Hz), E4 (329,63 Hz). Το τυπικό κούρδισμα του μπάσου είναι E1-A1-D2-G2 και του σοπράνο ουκουλέλε G4-C4-E4-A4. Η συχνότητα αναφοράς A4 = 440 Hz είναι το διεθνές πρότυπο (ISO 16)· πολλές ορχήστρες κουρδίζουν λίγο ψηλότερα (στη Γερμανία και την Αυστρία συνηθίζονται τα 443 Hz, στην Ελβετία και την Ιταλία τα 442 Hz), στην ηπειρωτική Ευρώπη και στην Ιαπωνία τα πιάνα στις αίθουσες συναυλιών κουρδίζονται συχνά στα 442 Hz, ενώ τα σύνολα που ειδικεύονται στη μουσική μπαρόκ κουρδίζουν πολλές φορές σε A4 = 415 Hz.

Πρακτικά Παραδείγματα

Ένας κιθαρίστας που προετοιμάζεται για μια συναυλία μπορεί να επιλέξει το όργανό του, να διαλέξει το κατάλληλο προκαθορισμένο κούρδισμα (όπως Drop D για πιο βαριά τραγούδια) και να κουρδίσει κάθε χορδή μέχρι το κείμενο κάτω από τον μετρητή να τη δείξει κουρδισμένη. Οι νότες αναφοράς σάς επιτρέπουν να επαληθεύσετε το κούρδισμα ακόμη και σε θορυβώδες περιβάλλον, όπου το μικρόφωνο μπορεί να δυσκολεύεται. Ένας μαθητής βιολιού μπορεί να χρησιμοποιεί το κουρδιστήρι στη μελέτη για να ελέγχει την ακρίβεια του τονικού ύψους. Σε αντίθεση με τα όργανα με τάστα, στο βιολί ο μουσικός πρέπει να τοποθετεί τα δάχτυλα με ακρίβεια στην ταστιέρα. Η ρύθμιση της αναφοράς σε A4 = 442 Hz τον προετοιμάζει για το παίξιμο σε ορχήστρα.

Συμβουλές κουρδίσματος

Κουρδίζετε πάντα ανεβαίνοντας προς τη νότα, όχι κατεβαίνοντας. Αν μια χορδή είναι ψηλά, χαλαρώστε την κάτω από το επιθυμητό τονικό ύψος και έπειτα τεντώστε την ξανά μέχρι τη νότα. Όταν προσθέτετε τάση αντί να την αφαιρείτε, η χορδή στερεώνεται καλύτερα και μένει κουρδισμένη όσο παίζετε. Κουρδίζετε σε ήσυχο περιβάλλον όποτε είναι δυνατό. Το κουρδιστήρι δεν μπορεί να ξεχωρίσει το όργανό σας από άλλους ήχους, οπότε ο θόρυβος υποβάθρου παρεμβαίνει στην ανίχνευση. Αν χρειάζεται, ρυθμίστε το κατώφλι θορύβου με το ρυθμιστικό ευαισθησίας. Οι καινούργιες χορδές χρειάζονται χρόνο για να τεντωθούν και να σταθεροποιηθούν. Αφού βάλετε καινούργιες χορδές, τεντώστε τις απαλά τραβώντας τες μακριά από την ταστιέρα και έπειτα κουρδίστε τις. Επαναλάβετε το τέντωμα και το κούρδισμα δύο ή τρεις φορές, μέχρι οι χορδές να κρατούν το τονικό τους ύψος. Ελέγχετε τακτικά τις νότες στα ψηλά τάστα. Αν η κιθάρα ακούγεται κουρδισμένη στις ανοιχτές χορδές, αλλά ξεκούρδιστη στα ψηλότερα τάστα, χρειάζεται ρύθμιση στη γέφυρα, όπου πολλές ηλεκτρικές κιθάρες έχουν βίδες που μετακινούν με ακρίβεια το σημείο στήριξης της χορδής κατά μήκος της. Στα ακουστικά όργανα, η θερμοκρασία και η υγρασία επηρεάζουν το κούρδισμα. Το ξύλο διαστέλλεται και συστέλλεται με τις αλλαγές του περιβάλλοντος, οπότε ίσως χρειαστεί να ξανακουρδίσετε όταν μετακινείστε από ζεστό σε κρύο χώρο ή αντίστροφα.

Πηγές

• ISO 16:1975 – Πρότυπο διαπασών A440
• Αλγόριθμοι ανίχνευσης τονικού ύψους
• Πρότυπα μουσικού κουρδίσματος
• Cent – Μονάδα μουσικού διαστήματος
• Αντίληψη τονικού ύψους – Ελάχιστη αντιληπτή διαφορά